Een wandeling door Sarajevo is als een wandeling doorheen de tijd. Het is als het ware een wandeling van Istanbul naar Wenen, maar dan een constante wisselwerking tussen beide steden. Op die manier wordt Sarajevo ongeveer beschreven in de reisgids; en – na de reis van de afgelopen week – durf ik te zeggen dat het geeneens de ganse lading dekt.

Een eerste markante vaststelling is dat Sarajevo een stad lijkt te zijn zonder glimlach. Begrijpelijk enerzijds; de gruwelijke beelden van pakweg 15 jaar geleden staan nog op ons netvlies gebrand. Gedurende niet minder dan 4 jaar, van 1992 tot 1996, werd de stad belegerd vanuit de omliggende heuvels door Servische troepen en drastisch vernield. Nu nog is de oorlogsschade overal zichtbaar, en is duidelijk dat de oorlog ook de economie heeft doen stilvallen.

Anderzijds heeft Sarajevo alles om fier op te zijn, en horden toeristen te lokken. Wellicht als één van de weinige steden in de wereld leven Christenen, Moslims en Servisch-Orthodoxen quasi-probleemloos naast elkaar. Letterlijk zelfs, nergens anders ter wereld vind je een moskee, een kerk en een synagoge op wandelafstand van mekaar. Fascinerend is bovendien de oproep tot gebed (Azan) die op geregelde tijdstippen weerklinkt doorheen de ganse stad. Blijkbaar worden in Sarajevo enkel het namiddag- (‘Asr) en avondgebed (zowel Maghrib als Isja) verkondigd door de Moeazzin, maar daarom is de kracht ervan niet minder fascinerend.

Ook architecturaal is de stad bijzonder de moeite. Hoewel overal de bittere sporen van de oorlog zichtbaar zijn en het menselijk leed nooit veraf is (wetende dat duizenden mensen het leven lieten), is duidelijk dat Sarajevo ooit een stad van wereldallure was. Een mengelmoes van onze Westerse cultuur en de Moslimwereld; een opmerkelijk handelscentrum. Al deze invloeden zorgden voor een indrukwekkende architecturale vormentaal; van Ottomaans tot Europees, en vaak weelderig in elkaar verwerkt. De Vijećnica (Nationale Bibliotheek en Stadhuis) is een prachtig voorbeeld van de machtige architectuur die de stad rijk is. Hoewel vrijwel compleet vernield door Servische troepen, is de wederopbouw momenteel in volle gang.

Het verdict? Een fantastische, onvergetelijke reis! Ik kan enkel aanbevelen om eveneens deze fascinerende stad te bezoeken. Echter, Sarajevo is geen typische reisbestemming à la Venetië, Wenen of Istanbul. Reizen naar Sarajevo heeft een dubbele waarde: enerzijds kan ik je garanderen dat je een unieke stad bezoekt – qua cultuur, tradities, architectuur – maar anderzijds heeft je bezoek ook een belangrijke impact op de economische wederopbouw van het land. Vanaf aankomst en bij het doorkruisen van de wijk Grbavica is de immense armoede al zichtbaar. Wetende bovendien dat meer dan 75% van de stad verwarmd wordt met houtkachels, doet ons ook twee keer nadenken over onze weelde en rijkdom. Bovendien is onveiligheid geen uitermate groot probleem in de stad. Eenzelfde oplettendheid is geboden in steden als Barcelona en Parijs.

Vertrek ook niet onvoorbereid op reis, maar doe de stad en het land de eer aan die het verdient. Bereid je voor met behulp van enkele fantastische reisgidsen over het land. Bradt is een goede eerste keuze, maar de Wereldwijzer Bosnië en Herzegovina is een volwaardig alternatief. Eventueel kan je ook terugvallen op Lonely Planet.

Qua hotel kan ik Pansion Kandilj aanraden. Op slechts 10 minuutjes van het oude centrum – Baščaršija – en centraal gelegen om andere gebieden van de stad te verkennen, wordt in dit aangename kleinschalige pensionnetje alles gedaan om je thuis te laten voelen: aangename kamers voorzien van alle nodige comfort, een klein maar voldoende uitgerust ontbijtbuffet, en hulpvaardig personeel met 24-uurs aanwezigheid. Ze bieden overigens ook kosteloos luchthaventransport aan.

Wil je dieper het land intrekken (de moeite!) en dat op een ecologisch verantwoorde manier plannen? Neem dan een kijkje in het aanbod van Green Visions. Deze organisatie stimuleert de wederopbouw van het land vanuit ecologisch en sociaal-verantwoord oogpunt. Zij promoten bovendien eco- en cultuur-toerisme in het land. De auteur van bovenvermelde Bradt-reisgids is mede-oprichter van deze organisatie.

Meer beeldmateriaal van de reis kan je terugvinden in mijn Flickr-fotobibliotheek. Zoals beloofd in het vorige artikel werden alle foto’s voorzien van de nodige geografische informatie. Hoewel in realiteit meer dan 300 foto’s op kaart teruggevonden kunnen worden, is ook de Flickr-collectie op kaart geplaatst.

En wat als je terugkeert? Dan merk je stante pede dat je weer in België bent: een marathon van de aankomsthal in Zaventem tot aan de bagageband, een afdaling naar de treinsporen met de trap wegens defecte liften, een ticketverkoper die erop aandringt om door te lopen tot het einde van het perron hoewel bij aankomst de trein stopt aan het begin van het perron, en een veel te kleine trein (lees: twee wagonnetjes) om minstens 200 passagiers met evenveel bagage te transporteren. Dat laatste leidde dan ook tot Middeleeuwse toestanden: rechtstaan in de wagons, te weinig zuurstof, te warm, en ga zo maar door. Een schande! Desalniettemin, dit ondertussen gekende Belgische gegeven was geen belet om na te genieten van een onvergetelijke reis!